|
تنبور من بزن تا اروم کنی دل شکسته ملتی را که صدای خسته ات داغ دل آنان است
|
تنبور یکی از معدود سازهای باستانی است که قدمت آن به 6000 سال پیش
می رسد و در چهار رساله « درخت آسوریک ، دایرة المعارف بندهش ،
کارنامه اردشیر بابکان ، خسرو قبادیانی و دیدک» که از متون معتبر مربوط
به دوران پهلوی ایران باستان می باشد صراحتاَ به آن اشاره شده است.
پس از اسلام نیز در کتبی همچون« رساله ابن خرداد، عروج المذهب مسعودی ،احصاء العلوم فارابی ، موسیقی الکبیر فارابی ، مفاتیح العلوم خوارزمی ،
دانشنامه اعلایی ابن سینا ، مقاصد الالحان عبدالقادر مراغی » و کتب بیشمار
دیگر به تفضیل سخن آمده است.
فارابی معتقد است موسیقی سه نوع می باشد: اول نشاط انگیز ، دوم
احساس انگیز ، سوم خیال انگیز و موسیقی کامل و برتر تؤام با کلام است.
وی در کتاب موسیقی کبیر از دو نوع تنبور نام می برد:
1.تنبور خراسانی 2.تنبور بغدادی
موسیقی تنبور موسیقی ویژه ای است ؛ فواصل ، وزن و چگونگی نواها به
گونه ای است که ما را به این باور می رساند که موسیقی تنبور بازمانده
موسیقی باستان ایران می باشد و تحقق در این امر می تواند در امر بررسی
موسیقی قدیمی ایران و جهان یاری نماید.
انواع موسیقی تنبور :
1. کلام(حقانی) :کلامها (حقانی) قطعاتی هستند با اوزان فراخ که تعدادشان بالغ بر 72 مقام است.
اجرای کلام در هیچ محلی و در هیچ جمعی به جز جمع خانه مجاز نمی باشد.
تعدادی مقامهای نوع اول: تنه میری ، رژیان دالاهو ، بابا غوثی و ...
2. مجلسی: مقام های مجلسی که به برخی از آن مقامهای هوره گفته میشود.
تعدادی مقامهای نوع دوم : سحری ، مجنونی ، سرطرز ، ساروخانی ، غریبی ، گل و دره و ...
3. مجازی: این نوع موسیقی از نظر مقام و مرتبه پایین تر از دو نوع بالا میباشد و از نظر قدمت
نیز پس از کلام و مجلسی قرار دارد.
تعدادی مقامهای نوع سوم:جلوشاهی ، خان امیری ، سوار سوار ، سماع و ...
(برگرفته از پایان نامه استاد سید خلیل عالی نژاد )
علی رضایی